تالارهاي گفتمان انجمن بانیان جوان

نسخه کامل: درمان یبوست کودکان
شما در حال مشاهده نسخه تکمیل نشده می باشید. مشاهده نسخه کامل با قالب بندی مناسب.
یبوست، مشکلی آزاردهنده است که کودکان و حتی شیرخواران را هم درگیر می‌کند. در حقیقت می‌‌توان گفت یبوست یکی از شایع‌ترین علل مراجعه به مطب‌های فوق تخصص گوارش کودکان است.

به زبان ساده، یبوست به دفع مدفوع سفت و دردناک می‌گویند که با ناراحتی همراه است. البته در بسیاری مواقع به اشتباه الگوی طبیعی دفع را به حساب یبوست می‌گذارند یا بر خلاف آن، کودک یبوست دارد، ولی به موقع تشخیص داده نمی‌شود.



در نوزادان، ممکن است پس از هر بار تغذیه با شیر مادر دفع وجود داشته باشد، یا حتی دفع به فواصل هفت روز یک بار انجام شود، ولی نرم و بدون هر گونه درد و ناراحتی. بنابراین، حتی این الگوی دفع هم یبوست تلقی نمی‌شود.

برخی از والدین تصور می‌کنند که کودکشان باید هر روز اجابت مزاج داشته باشد، در صورتی که این تفکر چندان صحیح نیست و تعداد دفعات دفع به اندازه سهولت تخلیه آن اهمیت ندارد.



تبدیل شیر مادر به شیرهای خشک به هر دلیل، می‌تواند عادات روده‌ای نوزادان را به ویژه در دو سه هفته ابتدای تولد، تغییر دهد.

در برخی از این موارد البته به تشخیص پزشک، افزودن آب بیشتر به شیر خشک می‌تواند جلوی یبوست را بگیرد. نکته دیگر این که باید به عادات اطفال توجه داشته باشیم. برای مثال برخی از نوزادان در زمان اجابت مزاج به خود فشار می‌آورند، تا حدی که صورتشان سرخ می‌شود، اما اگر مدفوع سفتی نداشته باشند، آنها را مبتلا به یبوست در نظر نمی‌گیریم. در این موارد اگر مشکلات دیگری وجود نداشته باشد، نیاز به اقدام خاصی نخواهد بود.



اغلب اطفال در دوره‌ای از زمان دچار یبوست می‌شوند، ولی معمولا این دوره‌ها کوتاه‌مدت بوده و درمان‌های ساده و معمولی کفایت می‌کنند.

سن شروع تغذیه با غذاهای کمکی ، سن شایع بروز یبوست است. بعد از شروع غذای کمکی، بعد از رفتن به مهد کودک، بعد از این که کودک از شیر مادر گرفته می‌شود و زمانی که کودک به مدرسه می‌رود، همگی زمان‌هایی هستند که یبوست‌های عملکردی که هیچ مشکل زمینه‌ای ندارند، به ‌تدریج خود را نشان ‌می‌دهد.



بیشتر از 90 درصد یبوست‌هایی که پس از ماه‌های اول زندگی دیده می‌شوند، معمولا ناشی از مشکلی زمینه‌ای نیستند؛ اما بر خلاف آن، یبوست ‌در دوران نوزادی یا ماه‌های اول تولد، حتما به بررسی تشخیصی نیاز دارد.



علل یبوست

علل بروز یبوست در کودکان شامل تغییر در عادات غذایی، همچنین عدم مصرف مقادیر کافی مایعات خصوصا آب در طول فعالیت‌های بدنی یا در مناطقی که هوا گرم است، بی‌توجهی به نیاز بدن به اجابت مزاج، تنبلی تدریجی روده‌ها، تغییر محل زندگی یا مسافرت، ترس از محیط سرویس بهداشتی به هر دلیل مثلا وجود سوسک، به هم خوردن نظم طبیعی و روزمره زندگی، شروع تحصیل و یا مصرف بسیاری از داروها هستند.



علائم یبوست

یبوست ممکن است موجب بروز دردهای شکمی، بی‌اشتهایی و بی‌قراری کودک شود. در شرایطی هم ممکن است کودک به دلیل دردناک بودن دفع، جلوی آن را بگیرد؛ مثلا، ممکن است شیرخوار پایش را سیخ کرده و به خودش فشار بیاورد، یا در سنین بالاتر، نوک پا راه برود و به خودش فشار ‌بیاورد تا جلوی دفع را بگیرد.

اگر والدین متوجه چنین شرایطی نشوند، آب مدفوع جذب شده و یبوست تشدید می‌شود؛ در نتیجه، دفع بعدی دردناک‌تر خواهد بود. بنابراین نکته مهم این است که این چرخه معیوب را متوقف کنیم.

وجود رگه خون در مدفوع که حتی گاهی به صورت حجم خون قابل ملاحظه‌ای روی مدفوع می‌چکد، نیز دیگر مشکلی است که می‌تواند موجب نگرانی والدین شود. یبوست همچنین می‌تواند باعث بی‌اختیاری مدفوع و کثیف شدن لباس زیر کودک شود. در حقیقت، مدفوع تازه از کنار توده مدفوعی که به علت یبوست در روده تشکیل شده، نشت کرده و منجر به چنین حالتی می‌شود. متأسفانه، در چنین شرایطی والدین تصور می‌کنند این مشکل به دلیل تنبلی و بازیگوشی کودک است، در حالی‌که او اصلا نسبت به این موضوع آگاه نیست.

در صورت بروز چنین مشکلی، نباید کودک را به هیچ وجه دعوا کرد و او را مورد تنبیه قرار داد.



درمان یبوست

در مراحل اولیه بهتر است میزان مایعات مصرفی و فیبر رژیم غذایی افزایش یابد. همچنین، در صورتی که تغذیه تکمیلی کودک شروع شده، می‌توانیم از آلو، کدو سبز و کدو حلوایی نیز در غذاهای او استفاده کنیم. اما در مراحل بعدی ممکن است نیاز باشد از داروهایی خاص استفاده شود؛ البته این داروها معمولا بی‌ضرر هستند، اما باید حتما تحت نظر پزشک مصرف شوند. در موارد خیلی شدید نیز نیاز است، درمان سنگینی انجام شده و تخلیه روده صورت گیرد.

مهم‌ترین اصل، آموزش و آگاهی والدین است. آنها باید بدانند یبوست مشکل نگران‌کننده‌ای نیست، ولی به زمان کافی برای درمان نیاز دارد.

یکی از شایع‌ترین علل شکست درمان، قطع ناگهانی دارو است؛ به این معنی که والدین پس از بهبود یبوست، دارو را قطع کرده و دیگر مراجعه نمی‌کنند؛ البته هنگامی که دارو را کم می‌کنیم، انتخاب رژیم غذایی مناسب اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. همچنین معمولا توصیه می‌کنیم که کودکان، 10 دقیقه بعد از وعده‌های غذایی چه دفع داشته باشند و چه نداشته باشند، 5 دقیقه روی لگن یا توالت بنشینند تا کم‌کم الگوی دفع مجدد برقرار ‌شود.

چنانچه یبوست درمان نشود، مزمن شده و با پیشرفت آن، دوره درمان هم مشکل و طولانی خواهد شد. مشخص‌ترین علامت یبوست مزمن، دفع مشکل و دردناک مدفوع است. معمولا با عبور مدفوع، این درد برطرف می‌شود، تا بار دیگر که مجددا نیاز به دفع باشد، این روند تکرار خواهد شد. شدت این دردها می‌تواند به حدی باشد که کودک را از انجام اجابت مزاج تا مدت‌ها منصرف کند. در این گونه موارد بهترین کار مراجعه به پزشک و انجام توصیه‌های متخصص است.



به بچه‌ها شیر بدهید، اما در حد تعادل

مصرف بی‌رویه شیر می‌تواند سبب بروز یبوست شود. کودکانی که پس از 2 سالگی مقادیر زیادی شیر در روز مصرف می‌کنند، مستعد ابتلا به یبوست هستند. بنابراین، بعد از 2 سالگی توصیه می‌شود بیش از 450 میلی‌لیتر شیر در روز مصرف نشود. مصرف زیاد شیر همچنین، می‌تواند کم‌خونی فقرآهن نیز ایجاد کند. با وجود این حذف کامل شیر از رژیم غذایی کودکان مبتلا به یبوست نیز صحیح نیست، بلکه باید در حد تعادل استفاده شود. در این میان، یکی از مهم‌ترین زمان‌های شروع یبوست، زمان قطع شیر مادر و شروع مصرف شیر خشک یا شیر پاستوریزه است.
به کودکان دچار یبوست ملین ندهید

«رودل‌کردن» یک اصطلاح غیرعلمی و غیرپزشکی است که مادربزرگ‌ها استفاده می‌کردند. معمولا وقتی کودک تب می‌کند و دستگاه گوارش او کار نمی‌کند، می‌گویند رودل کرده است...

اعتقاد بر این بود که در این زمان باید به کودک ملین داد، در حالی که از نظر علمی دادن ملین به کودکی که تب و یبوست دارد کار صحیحی نیست و باعث سوراخ‌شدن روده می‌شود. بنابراین این کار به هیچ‌وجه‌ توصیه نمی‌شود. وقتی کودکی تب دارد حتما باید مورد بررسی دقیق قرار گیرد تا علت تب مشخص شود و درمان صورت بگیرد.

در صورتی که کودک فقط یبوست دارد و تب ندارد؛ باتوجه به سن می‌توان درمان‌هایی را آغاز کرد. برای کودکان زیر 6 ماه باید پزشک علت را شناسایی کند. شاید دستگاه گوارش کودک دیربه‌دیر کار کند اما یبوست نداشته باشد. در این شرایط تغییر رژیم مادر مشکل را برطرف می‌کند اما اگر مشکل واقعا یبوست باشد بررسی‌های روده‌ای و هورمونی لازم است. گاهی مشکلات هورمونی و تیروییدی باعث یبوست می‌شود.

در کودکان بالای 6 ماه نیز تغییر رژیم‌غذایی می‌تواند مفید باشد. اضافه‌کردن سبزی‌های برگ‌سبز به غذای کودک و میوه‌های ملین مثل آلو معمولا مفید و مثمرثمر است اما اگر مشکل برطرف نشد باید علت یبوست زیر نظر پزشک مشخص شود.

به‌طور طبیعی دستگاه گوارش شیرخواران ممکن است تا 15بار در روز به صورت کم و بریده‌بریده کار کند و این موضوع طبیعی است. گاهی نیز هر 5-4 روز یک بار کار می‌کند که این موضوع نیز طبیعی است. می‌گوییم طبیعی به شرطی که بعد از 5-4 روز مدفوع حالت خمیری داشته باشد و با حجم زیاد. اگر حجم مدفوع کم و خشک بود به معنی یبوست کودک است و باید به پزشک اطفال مراجعه کرد.
وجود خون در مدفوع نشان دهنده این است که قسمتی از دستگاه گوارش شما دچار خونریزی شده است.بعضی اوقات این خون بسیار کم و بعضی اوقات بیشتر است.اگر قسمت بالایی دستگاه گوارش شما دچار خونریزی باشد رنگ مدفوع سیاه است.


وجود خون در مدفوع می تواند علل زیادی داشته باشد که در زیر به آنها اشاره می کنیم

شقاق مقعدی :اغلب هنگام عبور مدفوع های سفت و بزرگ ،پارگی کوچک در دیواره مقعد حاصل می شود که به آن شقاق مقعد می گویند

دیورتیکول ها کیسه های کوچکی هستند که از دیواره روده بزرگ بیرون می زنند. معمولا دیورتیکول باعث ایجاد مشکل حادی نمی شود، اما گاهی اوقات خونریزی و یا عفونت می کنند و باعث بیماری دیورتیکولار می شوند

التهاب روده یکی از عوامل شایع مدفوع خونی است

بیماری که در آن رگهای خونی نازک می شوند و بصورت غیر طبیعی باعث خونریزی می شوند و آنژیو دیسپلازی نام دارد

زخم باز در دیواره معده و ابتدای روده باریک که زخم پتپیک نام دارد و می تواند موجب ایجاد خون در مدفوع شود و بیشتر این زخم ها در اثر یک عفونت باکتریایی به نام هلیکوباکترپیلوری رخ می دهند.توجه داشته باشید که مصرف زیاد داروهای ضد التهابی مثل آسپیرین و بروفن و ناپروکسن هم زخم معده را حاصل می شود

پولیپ ها اظولا توده های خوش خیمی هستند که توانایی بزرگ شدن را دارند و می توانند خونریزی کنند و سرطانی شوند.بطور مثال سرطان روده بزرگ باعث ایجاد خون در مدفوع می شود که با چشم دیده نمیشود
لینک مرجع